Hộ Kinh Doanh Có Ký Hợp Đồng Lao Động Không?

Nhiều chủ hộ kinh doanh thường lúng túng khi muốn thuê nhân viên làm việc lâu dài. Họ không rõ mình có đủ tư cách pháp lý để ký kết hợp đồng lao động hay không. Kế toán Vạn Xuân sẽ giúp bạn trả lời câu hỏi hộ kinh doanh có ký hợp đồng lao động không một cách chi tiết và đầy đủ căn cứ pháp lý nhất.

Hộ kinh doanh cá thể có được ký hợp đồng lao động với người lao động không?

 

Câu trả lời ngắn gọn là có. Hộ kinh doanh cá thể hoàn toàn có quyền ký kết hợp đồng lao động với người lao động. Pháp luật Việt Nam không phân biệt quy mô hay loại hình kinh doanh khi xác định tư cách người sử dụng lao động. Chỉ cần bạn có đăng ký hộ kinh doanh hợp lệ và có nhu cầu thuê mướn lao động, bạn đã trở thành một bên trong quan hệ lao động.

Thực tế, rất nhiều hộ kinh doanh trong lĩnh vực ăn uống, bán lẻ, sửa chữa vẫn thuê nhân viên làm việc theo ca. Việc ký kết hợp đồng bằng văn bản giúp bảo vệ quyền lợi cho cả hai bên và tránh những rủi ro pháp lý không đáng có. Việc không ký hợp đồng không đồng nghĩa với việc không phát sinh quan hệ lao động.

Căn cứ pháp lý theo Điều 2 Bộ luật Lao động 2019

Điều 2 Bộ luật Lao động 2019 quy định rõ về đối tượng điều chỉnh của luật. Theo đó, người sử dụng lao động là doanh nghiệp, cơ quan, tổ chức, hợp tác xã, hộ gia đình và cá nhân có thuê mướn, sử dụng lao động theo thỏa thuận. Hộ kinh doanh cá thể được xem là một dạng của hộ gia đình hoặc cá nhân kinh doanh.

Điều này có nghĩa pháp luật đã mặc định hộ kinh doanh là một chủ thể có quyền tuyển dụng. Khi bạn trả lương và quản lý công việc của một người khác, quan hệ lao động đã được thiết lập. Việc ký hợp đồng lao động chính là hành vi cụ thể hóa quy định này.

Phân biệt hộ kinh doanh cá thể với doanh nghiệp tư nhân

Nhiều người nhầm lẫn giữa hộ kinh doanh cá thể và doanh nghiệp tư nhân. Sự khác biệt này ảnh hưởng đến cách thức quản lý lao động. Hộ kinh doanh cá thể do một cá nhân hoặc các thành viên hộ gia đình làm chủ, chịu trách nhiệm vô hạn bằng toàn bộ tài sản. Doanh nghiệp tư nhân cũng do một cá nhân làm chủ nhưng có tư cách pháp nhân rõ ràng hơn về mặt con dấu và hệ thống kế toán.

Tuy nhiên, trong quan hệ lao động, sự khác biệt này gần như không đáng kể. Cả hai đều có nghĩa vụ như nhau đối với người lao động. Cả hai đều phải ký hợp đồng, trả lương, đóng bảo hiểm theo quy định. Bạn không cần lo lắng hộ kinh doanh nhỏ lẻ thì không có quyền thuê người.

Căn cứ pháp lý về giao kết hợp đồng lao động của hộ kinh doanh

Điều 13 Bộ luật Lao động 2019 về giao kết hợp đồng lao động

Điều 13 Bộ luật Lao động 2019 định nghĩa hợp đồng lao động là sự thỏa thuận giữa người lao động và người sử dụng lao động. Nội dung thỏa thuận bao gồm việc làm có trả công, tiền lương, điều kiện lao động, quyền và nghĩa vụ của mỗi bên. Đối với hộ kinh doanh, việc giao kết phải dựa trên nguyên tắc tự nguyện và bình đẳng.

Bạn cần lưu ý rằng mọi cam kết trong hợp đồng phải trung thực. Không được yêu cầu người lao động thực hiện công việc trái pháp luật. Mọi điều khoản gây bất lợi cho người lao động so với luật định đều không có hiệu lực. Đây là nguyên tắc nền tảng mà dù là hộ kinh doanh hay doanh nghiệp lớn đều phải tuân thủ.

Điều 14 Bộ luật Lao động 2019 về hình thức hợp đồng lao động

Hình thức hợp đồng là câu hỏi khiến nhiều chủ hộ băn khoăn. Có nhất thiết phải làm văn bản giấy tờ rườm rà hay không? Điều 14 quy định hợp đồng lao động phải được giao kết bằng văn bản và làm thành hai bản. Mỗi bên giữ một bản có giá trị pháp lý như nhau.

Tuy nhiên, luật có ngoại lệ. Đối với công việc tạm thời có thời hạn dưới 1 tháng, hai bên có thể giao kết bằng lời nói. Đối với công việc theo mùa vụ hoặc làm việc dưới 12 tháng, nhóm người lao động từ đủ 18 tuổi trở lên có thể ủy quyền cho một người giao kết hợp đồng bằng văn bản.

Hộ kinh doanh có bắt buộc phải ký hợp đồng lao động bằng văn bản không?

Đối với phần lớn các trường hợp thuê lao động phổ thông dài hạn, câu trả lời là bắt buộc phải có văn bản. Nếu bạn thuê một nhân viên bán hàng làm việc ổn định 8 tiếng mỗi ngày, bạn phải ký hợp đồng lao động bằng văn bản. Việc không ký sẽ khiến bạn gặp rủi ro nếu có thanh tra lao động kiểm tra.

Trường hợp thuê người giúp việc theo giờ, làm việc ngắn ngày dưới 1 tháng, có thể thỏa thuận miệng. Nhưng Kế toán Vạn Xuân khuyến khích bạn vẫn nên lập một bản giấy tờ đơn giản ghi nhận thỏa thuận. Điều này giúp bạn chứng minh được nội dung đã thỏa thuận nếu có mâu thuẫn phát sinh.

Điều kiện để hộ kinh doanh giao kết hợp đồng lao động

 

Điều kiện về chủ thể người sử dụng lao động

Để ký hợp đồng lao động hợp lệ, bạn cần đáp ứng các điều kiện về chủ thể. Bạn phải có năng lực hành vi dân sự đầy đủ. Điều này nghĩa là bạn phải từ đủ 18 tuổi trở lên và có khả năng nhận thức, điều khiển hành vi của mình. Hộ kinh doanh của bạn phải có giấy chứng nhận đăng ký hộ kinh doanh còn hiệu lực.

Trong trường hợp hộ kinh doanh do hộ gia đình đứng tên, người đại diện hộ gia đình sẽ là người đại diện ký kết. Người này phải được các thành viên trong hộ đồng ý và thể hiện rõ trên giấy đăng ký. Việc xác định đúng người ký giúp tránh các tranh chấp về thẩm quyền giao kết hợp đồng sau này.

Điều kiện về người lao động

Người lao động muốn ký hợp đồng với hộ kinh doanh phải có năng lực hành vi dân sự. Độ tuổi lao động tối thiểu là đủ 15 tuổi, trừ một số công việc nhẹ nhàng mà pháp luật cho phép sử dụng người dưới 15 tuổi. Người từ đủ 15 tuổi đến dưới 18 tuổi chỉ được làm những công việc phù hợp với sức khỏe và sự phát triển.

Khi tuyển dụng, bạn có quyền yêu cầu người lao động cung cấp thông tin về họ tên, ngày tháng năm sinh, trình độ, tình trạng sức khỏe. Bạn không được yêu cầu cung cấp thông tin về giới tính, tôn giáo, thai sản hoặc những thông tin riêng tư không liên quan đến công việc. Đây là quy định bảo vệ sự riêng tư của người lao động.

Nguyên tắc giao kết hợp đồng lao động

Việc ký kết hợp đồng giữa hộ kinh doanh và người lao động phải tuân thủ các nguyên tắc cơ bản. Đầu tiên là nguyên tắc tự nguyện. Hai bên không được ép buộc hoặc lừa dối nhau trong quá trình thỏa thuận. Mọi điều khoản phải được thống nhất một cách minh bạch.

Thứ hai là nguyên tắc bình đẳng. Mặc dù bạn là chủ thuê lao động, bạn không có quyền áp đặt các điều khoản vi phạm pháp luật. Ví dụ, bạn không được yêu cầu người lao động cọc tiền hoặc giữ giấy tờ tùy thân gốc. Những hành vi này vi phạm nghiêm trọng quyền tự do của người lao động.

Thứ ba là nguyên tắc thiện chí và trung thực. Hai bên phải cung cấp thông tin chính xác về công việc, địa điểm, mức lương, điều kiện làm việc. Nếu bạn hứa mức lương 10 triệu đồng nhưng trong hợp đồng lại ghi 7 triệu đồng, hợp đồng có thể bị vô hiệu một phần.

Quyền và nghĩa vụ của hộ kinh doanh khi thuê lao động

Hộ kinh doanh có phải đóng bảo hiểm xã hội cho nhân viên không?

Đây là câu hỏi được quan tâm hàng đầu. Theo Luật Bảo hiểm xã hội 2014 và Nghị định hướng dẫn, người lao động làm việc theo hợp đồng lao động có thời hạn từ đủ 1 tháng trở lên thuộc đối tượng tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc. Điều này không loại trừ hộ kinh doanh.

Như vậy, nếu bạn ký hợp đồng lao động với nhân viên từ 1 tháng trở lên, bạn phải thực hiện đăng ký và đóng bảo hiểm xã hội. Chi phí này bao gồm phần của người sử dụng lao động và phần của người lao động. Cụ thể, người sử dụng lao động phải đóng 21.5% trên mức lương làm căn cứ đóng, người lao động đóng 10.5%.

Với những hợp đồng lao động dưới 1 tháng, bạn không bắt buộc phải đóng bảo hiểm xã hội. Thực tế, nhiều hộ kinh doanh nhỏ cố gắng lách luật bằng cách ký hợp đồng ngắn hạn nhiều lần. Tuy nhiên, cơ quan chức năng có kinh nghiệm xử lý các trường hợp này. Việc trốn đóng bảo hiểm có thể bị xử phạt hành chính.

Trách nhiệm về tiền lương, thời giờ làm việc và an toàn lao động

Khi đã là người sử dụng lao động, bạn có nghĩa vụ trả lương đúng hạn theo thỏa thuận. Khoản 1 Điều 94 Bộ luật Lao động quy định người sử dụng lao động phải trả lương trực tiếp, đầy đủ, đúng hạn cho người lao động. Việc nợ lương hay trả lương chậm là vi phạm pháp luật.

Thời giờ làm việc của nhân viên tại hộ kinh doanh cũng giống như doanh nghiệp. Thời gian làm việc bình thường không quá 8 giờ mỗi ngày và 48 giờ mỗi tuần. Nếu bạn cho nhân viên làm thêm giờ, bạn phải trả lương làm thêm theo mức quy định. Làm thêm giờ vào ngày thường được trả ít nhất 150% mức lương.

Về an toàn lao động, dù là hộ kinh doanh nhỏ, bạn phải bảo đảm môi trường làm việc an toàn. Nếu nhân viên bị tai nạn trong khi làm việc do lỗi của bạn, bạn phải có trách nhiệm bồi thường. Bạn nên trang bị các dụng cụ bảo hộ cơ bản nếu công việc có yếu tố rủi ro như bếp núc hay sửa chữa cơ khí.

Hộ kinh doanh có cần đăng ký nội quy lao động không?

Nội quy lao động là văn bản quy định các quy tắc ứng xử mà người lao động phải tuân thủ. Theo Điều 118 Bộ luật Lao động 2019, người sử dụng lao động phải đăng ký nội quy lao động nếu có từ 10 người lao động trở lên. Vậy hộ kinh doanh nhỏ lẻ có cần đăng ký không?

Nếu hộ kinh doanh của bạn sử dụng dưới 10 lao động, bạn không bắt buộc phải đăng ký nội quy lao động. Tuy nhiên, bạn vẫn nên xây dựng một bản nội quy đơn giản để quản lý. Các quy định về giờ giấc, tác phong, bảo vệ tài sản cần được thông báo rõ ràng cho nhân viên ngay từ khi nhận việc.

Khi có từ 10 lao động trở lên, việc đăng ký nội quy là bắt buộc. Bạn phải nộp hồ sơ đăng ký đến cơ quan chuyên môn về lao động cấp huyện nơi bạn đặt địa điểm kinh doanh. Hồ sơ gồm văn bản đề nghị, bản nội quy lao động và các biên bản góp ý kiến.

Mẫu hợp đồng lao động cho hộ kinh doanh mới nhất hiện nay là mẫu nào?

Mẫu hợp đồng lao động áp dụng cho hộ kinh doanh cá thể

Hiện nay, mẫu hợp đồng lao động chính thức được ban hành kèm theo Thông tư 10/2020/TT-BLĐTBXH. Mẫu này áp dụng chung cho mọi loại hình doanh nghiệp và hộ kinh doanh. Bạn không cần phải tạo ra một mẫu riêng biệt dành riêng cho hộ kinh doanh cá thể.

Mẫu hợp đồng bao gồm các nội dung chính sau đây:

• Thông tin người sử dụng lao động: tên hộ kinh doanh, địa chỉ, người đại diện, số giấy chứng nhận đăng ký.

• Thông tin người lao động: họ tên, ngày sinh, số căn cước công dân, địa chỉ cư trú.

• Công việc và địa điểm làm việc: mô tả chi tiết vị trí và nơi làm việc cụ thể.

• Thời hạn hợp đồng: xác định rõ loại hợp đồng xác định thời hạn hay không xác định thời hạn.

• Mức lương: lương chính, phụ cấp, thời điểm trả lương, hình thức trả lương.

• Thời giờ làm việc: số giờ làm việc mỗi ngày, mỗi tuần, thời gian nghỉ.

• Bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế, bảo hiểm thất nghiệp: tỷ lệ đóng và trách nhiệm mỗi bên.

Bạn nên sử dụng đúng mẫu theo quy định. Việc tự ý cắt bớt các điều khoản bắt buộc có thể khiến hợp đồng bị vô hiệu. Người lao động có quyền yêu cầu sử dụng mẫu chuẩn để bảo vệ quyền lợi của mình.

Hợp đồng thử việc cho hộ kinh doanh

Trước khi ký hợp đồng lao động chính thức, bạn có thể thỏa thuận thử việc. Thời gian thử việc tối đa tùy thuộc vào tính chất công việc. Với công việc có chức danh nghề cần trình độ chuyên môn kỹ thuật từ cao đẳng trở lên, thời gian thử việc không quá 60 ngày. Với công việc khác, không quá 30 ngày.

Trong thời gian thử việc, hai bên có thể thỏa thuận lương thử việc. Mức lương thử việc do hai bên tự thỏa thuận nhưng không được thấp hơn 85% mức lương chính thức. Bạn cần lưu ý rằng không được thử việc quá một lần cho một công việc.

Hết thời gian thử việc, bạn phải thông báo kết quả cho người lao động. Nếu đạt yêu cầu, bạn phải ký hợp đồng lao động chính thức. Nếu không đạt, bạn có quyền chấm dứt mà không cần báo trước và không phải bồi thường. Tuy nhiên, bạn cần thông báo rõ lý do không đạt yêu cầu cho người lao động biết.

Lưu ý khi soạn hợp đồng lao động để tránh tranh chấp

Tranh chấp lao động thường phát sinh từ những điều khoản mập mờ trong hợp đồng. Bạn cần ghi rõ ràng, chi tiết các nội dung liên quan đến tiền lương. Đừng ghi chung chung như trả theo thỏa thuận. Hãy ghi con số cụ thể và thời điểm trả lương chính xác.

Mức lương đóng bảo hiểm xã hội cũng cần được minh bạch. Đây là căn cứ để tính các chế độ ốm đau, thai sản sau này. Bạn không nên ghi mức lương trên hợp đồng thấp hơn thực tế chi trả để giảm chi phí. Điều này vi phạm pháp luật và gây thiệt thòi cho người lao động.

Điều khoản chấm dứt hợp đồng cần được quy định rõ ràng. Hai bên cần biết điều kiện nào thì được đơn phương chấm dứt, thời gian báo trước là bao lâu. Việc quy định mức phạt vi phạm quá cao so với quy định có thể làm điều khoản bị vô hiệu.

Lưu ý khi hộ kinh doanh sử dụng lao động

Hộ kinh doanh cá thể có được sử dụng lao động dưới 18 tuổi không?

Pháp luật cho phép sử dụng lao động dưới 18 tuổi nhưng kèm theo nhiều điều kiện nghiêm ngặt. Người từ đủ 15 tuổi đến dưới 18 tuổi có thể làm việc theo hợp đồng lao động. Tuy nhiên, bạn chỉ được sử dụng họ vào những công việc nhẹ nhàng, không ảnh hưởng đến sự phát triển thể chất và tinh thần.

Bạn tuyệt đối không được sử dụng người dưới 18 tuổi làm các công việc nặng nhọc, độc hại, nguy hiểm. Danh mục các công việc này do Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội ban hành. Ví dụ, bạn không thể sử dụng người 16 tuổi để mang vác hàng hóa nặng hoặc làm việc trong môi trường tiếp xúc hóa chất.

Với người dưới 15 tuổi, việc sử dụng càng bị hạn chế. Bạn chỉ được thuê người từ đủ 13 tuổi đến dưới 15 tuổi làm các công việc nhẹ nhàng theo quy định. Ngoài ra, phải có sự đồng ý của người đại diện theo pháp luật của người lao động.

Thử việc, tiền lương, thời giờ làm việc và chấm dứt hợp đồng

Quy trình tuyển dụng tại hộ kinh doanh nên tuân thủ đầy đủ các bước. Đầu tiên là thỏa thuận thử việc. Sau đó là ký hợp đồng chính thức khi đạt yêu cầu. Trong suốt quá trình này, bạn phải tuân thủ quy định về tiền lương và thời giờ làm việc.

Việc chấm dứt hợp đồng lao động có nhiều trường hợp phức tạp. Bạn có quyền đơn phương chấm dứt hợp đồng nếu người lao động thường xuyên không hoàn thành công việc. Tuy nhiên, bạn phải có căn cứ chứng minh và thực hiện đúng thời gian báo trước.

Khi chấm dứt hợp đồng, bạn phải thanh toán lương đầy đủ. Ngoài ra, bạn có trách nhiệm hoàn thành thủ tục xác nhận thời gian đóng bảo hiểm xã hội. Người lao động có quyền nhận lại sổ bảo hiểm xã hội và các giấy tờ liên quan.

Thủ tục tuyển dụng và ký hợp đồng lao động cho hộ kinh doanh

Thủ tục tuyển dụng không quá phức tạp đối với hộ kinh doanh. Bạn không bắt buộc phải thông báo tuyển dụng công khai như doanh nghiệp nhà nước. Bạn có thể tự tìm kiếm ứng viên phù hợp qua người quen hoặc các kênh tìm việc.

Khi ký kết, bạn cần chuẩn bị bản photo giấy chứng nhận đăng ký hộ kinh doanh. Người lao động cần cung cấp bản photo căn cước công dân và các giấy tờ chứng minh trình độ nếu có. Hai bên cùng xem xét kỹ các điều khoản trước khi đặt bút ký.

Sau khi ký kết, bạn cần tiến hành khai trình việc sử dụng lao động với cơ quan bảo hiểm xã hội. Bạn cũng cần lưu giữ hồ sơ lao động của nhân viên một cách cẩn thận. Việc này giúp bạn xử lý tốt các tình huống phát sinh trong quá trình sử dụng lao động.

Kết luận

Tóm tắt quyền ký hợp đồng lao động của hộ kinh doanh

Hộ kinh doanh có đầy đủ quyền ký kết hợp đồng lao động với người lao động. Quyền này được quy định rõ ràng tại Bộ luật Lao động 2019. Khi sử dụng lao động, bạn phải tuân thủ các nghĩa vụ về lương, bảo hiểm xã hội và chấm dứt hợp đồng theo quy định.

Kế toán Vạn Xuân khuyến khích bạn thường xuyên cập nhật các văn bản pháp luật mới nhất. Các quy định về lao động có thể thay đổi theo thời gian. Bạn nên tìm đọc Thông tư 10/2020/TT-BLĐTBXH để có mẫu hợp đồng chuẩn. Nếu gặp tình huống phức tạp, bạn nên tham khảo ý kiến của luật sư hoặc chuyên viên tư vấn pháp lý. Việc nắm vững quy định giúp bạn vận hành hoạt động kinh doanh một cách an toàn và bền vững.

Nếu bạn đang chuẩn bị đăng ký hộ kinh doanh, tuyển dụng nhân sự hoặc có kế hoạch chuyển đổi lên doanh nghiệp, bạn có thể liên hệ Kế toán Vạn Xuân để được tư vấn. Với dịch vụ tư vấn doanh nghiệp và hộ kinh doanh, đơn vị hỗ trợ các thủ tục đăng ký, vấn đề pháp lý, kế toán và thuế liên quan, giúp khách hàng tổ chức hoạt động kinh doanh phù hợp với quy định hiện hành.